Wstęp

24 grudnia 1912 r. w niewielkim, parterowym domku, położonym przy ówczesnej ulicy Adama Mickiewicza, urodziła się Chana Sternlicht, najmłodsza z trzech córek małżeństwa Mindli i Koppla Sternlichtów. W tym samym miesiącu, 28 grudnia 1928 r. w okazałej kamienicy przy Rynku świat ujrzało drugie dziecko Goldy i Jakuba Götzów, chłopczyk Izaak, na które już po ośmiu dniach od urodzenia zaczęto mówić Iciele. Jako sąsiadów dzieliła ich tylko ulica (współcześnie Węgierska), większą granicę stanowiła różnica wieku wynosząca 16 lat. Kiedy Hania urodziła pierworodnego synka Moiszele, Icek miał dopiero 12 lat. Okrutny los sprawił, że 14 sierpnia 1942 r. ich drogi życiowe zeszły się w domu Tekli i Władysława Kosibów. Jednak nie była to przyjaźń od pierwszego wejrzenia. W chłopskiej chacie, w której oboje znaleźli schronienie, Izaak stanowił dla Hani zagrożenie. Żydowska dziewczyna przebrana za chłopkę mogła ukryć swoje pochodzenie, towarzystwo obrzezanego chłopca stanowiło dla niej ogromne zagrożenie. Próbowała się od Izaaka uwolnić, uciec. Zgodziła się na wspólną podróż pociągiem do Krakowa pod warunkiem, że będzie jechał w innym wagonie. Jednym słowem nie przyznawała się do niego. Jak to się stało, że ta przyjaźń - od początku skazana na porażkę - przetrwała prawie 60 lat. I o tym będzie m.in. ta książka. Dom

Rodzina Sternlichtów mieszkała w niewielkim, parterowym domku o wymiarach 15,7 x 11,7 m. Kamieniczkę postawiono po pożarze Biecza z 12 maja 1903 r., w miejscu poprzecznej uliczki miedzuchowej, biegnącej od rynku w stronę murów obronnych. Należał pierwotnie do Gitli i Mojżesza Süsskindów, żydowskich mieszczan. Tuż przed wybuchem Wielkiej Wojny odkupił go od nich kupiec bławatny Koppel Sternlicht. Dom przykryty był dwuspadowym dachem pokrytym papą. W jego południowej części znajdowała się uchylna pokrywa skrywająca niewielką kuczkę - szałas budowany w święto Sukkot, służący do obchodów tego święta. Była to kamieniczka dwutraktowa, której drzwi i okna obramowane były opaskami tynkowymi profilowanymi a oba narożniki boniowane. Wewnątrz znajdowały się dwa pokoje, kuchnia, magazyn, komórka. Od frontu znajdował się jeden lokal sklepowy z drzwiami wejściowymi i witryną oraz wejście prowadzące do mieszkania. Od strony południowej przylegał do niego mały ogródek o powierzchni 15 m2. Za nim znajdowała się miejska skarpa przy której biegła linia kolejowa łącząca stacje Stróże i Zagórz. Rodzina Koppel Sternlicht, syn Izaaka i Rywy z Lamendorfów urodził się w Stradomiu, w miejscowości położonej koło Nowego Wiśnicza. W 1906 r. poślubił Mindlę (Mina) Zefkę Gőtz, córką Mojżesza i Estery z Blicków z Biecza. Małżeństwo obdarowane zostało trzema córkami, którym nadano imiona: Eidel (Adela) Liba, Rywa (Regina) i Chana (Hania). Najstarsza była Rywa (Regina), która urodziła się w roku 1906, rok później przyszła na świat Adela, a w 1912 Hania. Wszystkie uczęszczały do 5-klasowej szkoły publicznej żeńskiej w Bieczu i podobnie jak pozostałe dziewczęta żydowskie, pobierały nauki w religijnej szkole Bejs Jaakow. Szczęśliwe dzieciństwo został zburzone na początku 1915 roku, kiedy Rosjanie zabrali ich ojca do niewoli jako zakładnika. Wywieźli go w głąb Rosji do miejscowości Kanawino, położonego przy brzegu Oki, naprzeciw Niżnego Nowogrodu, gdzie przebywał prawie 5 lat. Przez cały czas utrzymywał z rodziną kontakt przez Czerwony Krzyż. W zbiorach archiwum Centrum Informacji o Dawnej Gminie Izraelickiej Biecz z siedzibą w Libuszy zachował się zbiór kart korespondencyjnych, które Koppel wysyłał z niewoli do żony Mindli. Po szczęśliwym powrocie do domu Koppel kontynuował działalność handlową. Był kupcem towarów bławatnych, prowadził rozległe interesy. Współpracował z hurtownikiem Judą Dresnerem z Krakowa, Isaakiem Englänterem z Nowego Sącza, Franklem z Tarnowa, Hirschem Sontagiem z Krakowa, Naftalim Herzem Tenzerem z Łodzi, Maurycym Steinem z Białej i innymi. A tym jaki asortyment towarów znajdował się w jego składzie dowiadujemy się z zachowanych ksiąg kupieckich. Na wyposażeniu sklepu były m. in. koce, ręczniki, chusty, obrusy, żakiety, płaszcze, z materiałów: flanela, szyfon, plusz, perkal, sztruks, welwet itp. Swojej aktywności nie ograniczał jedynie do handlu; był współzałożycielem Kasy Pożyczkowej w Bieczu oraz – wspólnie z Alterem Weinbergerem i Judą Weinfeldem – członkiem jej pierwszego zarządu. W styczniu 1939 r. bez powodzenia kandydował w wyborach do rady miejskiej. Jak już wcześniej wspomniano Mindla i Koppel Sternlichtowie byli szczęśliwymi rodzicami trzech córek, które trzeba było wydać a przed małżeństwem uposażyć. Mężem Adeli został kupiec z Biecza Leib Rosenberg, Reginy - Löbl (Leopold) Bronner z Wadowic, a wybrańcem trzeciej, Chany - Abraham Peller z Biecza. Adela i Leib Rosenbergowie zamieszkali po ślubie w 1937 roku w rynku, w domu rodzinnym matki, należącym wówczas do jej siostry Adeli Ryfki, po mężu Wietschner (Piłsudskiego 71, obecnie Rynek 25). W 1938 r. przyszła na świat ich jedyna córka Estera. Prowadzili sklep towarów bławatnych. W czasie wojny Leib Rosenberg został wraz z innymi mężczyznami z Biecza wywieziony do obozu pracy w Prokocimiu. Później były kolejne obozy: KL Płaszów, Judenzwangsarbeitslager Hasag w Skarżysku-Kamiennej, KL Buchenwald i inne filialne ośrodki pracy w Niemczech i Austrii. Końca wojny doczekał w getcie Theresienstadt. W 1945 roku wrócił z grupą byłych więźniów do Biecza, aby dowiedzieć się, że jego żona i córeczka zginęły rozstrzelane podczas ucieczki z getta. Kolejna córka Sternlichtów Regina po skończeniu szkoły podstawowej podjęła naukę w gimnazjum w Jaśle. Po osiągnięciu wieku dojrzalego zawarła w 1926 roku związek małżeński z Löblem (Leopold) Bronnerem z Wadowic, synem Samuela i Peppi z Betterów. Ślubu udzielał rabin Beer Halpern a świadkami uroczystości pod chupą byli sąsiedzi z Rynku, zacni kupcy Eliasz Reh i Leib Götz. W 1929 roku Bronnerowie zostali rodzicami synka Izraela. Najprawdopodobniej zginęli w Wadowicach.